Artificial Intelligence

Artificial Intelligence (AI) verandert onze economie en samenleving in hoog tempo. Er is vrijwel geen sector of organisatie die hier niet mee te maken krijgt. AI biedt grote kansen voor onder meer innovatie en productiviteit en is cruciaal voor ons toekomstig verdienvermogen en het helpen oplossen van grote, maatschappelijke vraagstukken. Tegelijkertijd brengt de snelle opmars van AI ook risico’s met zich mee en biedt de technologie zowel kansen als bedreigingen voor onze digitale autonomie en de internationale concurrentiepositie van Nederland.

Wat is Artificial Intelligence?

Artificial Intelligence (AI), of kunstmatige intelligentie, is een verzamelnaam voor technologieën waarmee computers taken uitvoeren waarvoor normaal gesproken menselijke intelligentie nodig is. De technologie kan worden ingezet voor onder meer het herkennen van beelden en patronen, het begrijpen en genereren van taal en afbeeldingen, het analyseren van grote hoeveelheden data of het doen van voorspellingen en ondersteunen van beslissingen.

Hoewel de technologie al tientallen jaren bestaat, is de ontwikkeling de laatste tijd in een stroomversnelling geraakt. Dit komt door de explosie aan beschikbare data, het bijeenbrengen van die data via netwerken, een steeds krachtiger wordende rekeninfrastructuur die nodig is voor het verwerken van die data en de opmars van nieuwe AI-modellen. Zo kan generatieve AI razendsnel teksten, afbeeldingen, video, audio en softwarecode genereren. En met behulp van AI-agents kunnen systemen steeds zelfstandiger complexe taken uitvoeren en verschillende handelingen combineren.

AI is daarmee een breed toepasbare sleuteltechnologie die innovatie in vrijwel alle sectoren kan versnellen.

AI als prioriteit voor Nederland

De Nationale Technologiestrategie (NTS) kent tien prioritaire sleuteltechnologieën, waarvan AI/Data er één is. Dit betekent dat Nederland de ambitie heeft om internationaal uit te blinken en economische en maatschappelijke impact wil realiseren met AI/Data. Voor 2035 wil Nederland met deze technologieën bijdragen aan het Nederlandse verdienvermogen, maatschappelijke transities en open strategische autonomie.

Die koers sluit aan bij het Nederlandse industriebeleid, dat per 1 januari 2026 in plaats is gekomen van het topsectorenbeleid. Nederland dreigt grip te verliezen op zijn economische toekomst: talent en kapitaal vertrekken, innovaties blijven achter en we worden te afhankelijk van andere landen. Daarom is er gekozen voor een nieuw beleid, waarin Nederland nadrukkelijk kiest voor markten waarin ons land een sterke uitgangspositie heeft en internationaal concurrerend kan zijn.

Bij het industriebeleid ligt de focus op zes kansrijke markten voor Nederland, met ruime aandacht voor digitale technologieën en AI in het bijzonder. Volgens Frits Grotenhuis, directeur van Digital Holland (voorheen Topsector ICT), wordt met het nieuwe industriebeleid het innovatiebeleid nadrukkelijk voortgezet. “We gaan beslist verder met innoveren en behouden onze samenwerkingsstructuur tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen. AI kan innovatie in bestaande industrieën versnellen én de basis vormen voor nieuwe bedrijvigheid en economische activiteit.”

Zie ook:

Ministerraad akkoord met nieuw Industriebeleid met veel focus op tech en AI

Innovatiebeleid blijft, ook na beëindigen topsectorenbeleid: Topsector ICT gaat verder als Digital Holland

AI biedt economische en maatschappelijke kansen

Bedrijven kunnen AI gebruiken om nieuwe producten en diensten te ontwikkelen, medewerkers te ondersteunen, complexe processen slimmer in te richten en onderzoek en ontwikkeling te versnellen. Daarmee draagt AI bij aan productiviteitsgroei en het versterken van ons verdienvermogen.

Daarnaast kan de technologie worden ingezet bij het vinden van antwoorden op belangrijke, maatschappelijke vraagstukken, zoals de energietransitie, de klimaatverandering of om zorg beter, toegankelijker, betaalbaar en bemensbaar te houden. Denk aan systemen voor slimmer en duurzamer transport, modellen die helpen om energienetten beter te benutten, AI die artsen ondersteunt bij diagnoses, of AI waarmee wetenschappelijk onderzoek kan worden versneld.

De uitgangspositie van Nederland hierbij is sterk. We combineren hoogwaardige kennis van AI en data met de aanwezigheid van innovatieve bedrijven, gerenommeerde kennisinstellingen en internationaal onderscheidende sectoren. Met name op het snijvlak van digitale technologie en domeinen als hightech, gezondheid & zorg, energie, landbouw en veiligheid liggen kansen voor Nederlandse AI-innovatie.

Onafhankelijker worden van grootmachten

Tegenover die kansen staat een groeiende afhankelijkheid van big tech. Een groot deel van de belangrijkste AI-modellen, cloudplatforms en digitale infrastructuur is in handen van een beperkt aantal grote, veelal niet-Europese technologiebedrijven. Dat maakt AI ook tot een strategisch vraagstuk. Nederland en Europa willen voldoende invloed houden op AI en de manier waarop deze wordt ingezet.

Volledige technologische onafhankelijkheid is daarbij overigens niet het primaire doel. Het gaat om open strategische autonomie: voldoende eigen kennis, infrastructuur, bedrijvigheid en alternatieven ontwikkelen om zelf keuzes te kunnen blijven maken. Dat vraagt onder meer om toegang tot data en hoogwaardige rekenkracht, AI-talent, een sterke kennisbasis en een concurrerende Europese AI-, data- en cloudindustrie.

Actieagenda AI/Data: van ambitie naar uitvoering

Om de ambities uit de Nationale Technologiestrategie te vertalen naar concrete acties is onder regie van Digital Holland, samen met bedrijven, kennisinstellingen, overheid en andere partijen uit het veld, de Actieagenda AI/Data ontwikkeld.

De ambitie is een sterke AI- en data-industrie te bouwen die gespecialiseerd is in sectorspecifieke foundationmodellen en federatieve datadeling volgens Europese normen en waarden. Privacy, ethiek, vertrouwelijkheid en veiligheid spelen daarbij een belangrijke rol.

De Actieagenda AI/Data richt zich onder meer op vier innovatieprogramma's:

• GPT-EU
  Voortbouwend op GPT-NL wordt gewerkt aan een Europees Large Language Model dat transparant en ethisch toetsbaar is en aansluit bij Europese normen en waarden.
• Domeinspecifieke foundationmodellen
  Niet iedere toepassing vraagt om een generiek AI-model. Door AI te combineren met specialistische data en kennis kunnen modellen worden ontwikkeld voor specifieke sectoren en toepassingen waarin Nederland een sterke positie heeft.
• Data & Cloud
  AI kan niet zonder data en digitale infrastructuur. Daarom wordt gewerkt aan federatieve dataoplossingen, interoperabiliteit, digitale identiteit en autonome en interoperabele cloudoplossingen. Organisaties moeten data veilig kunnen delen en gebruiken zonder de controle daarover te verliezen.
  Lees meer over de sleuteltechnologie Data science, data analytics & data spaces
• Neuromorphic computing
  De groei van AI vraagt om steeds meer rekenkracht en energie. Neuromorphic computing biedt mogelijkheden om AI-berekeningen veel energiezuiniger uit te voeren en data direct bij de bron te verwerken.
  Lees meer over de sleuteltechnologie Neuromorphic Technologies

De vier innovatieprogramma’s uit de Actieagenda AI/Data versterken elkaar. AI-modellen, data, cloud, rekenkracht en nieuwe computerarchitecturen vormen samen de technologische basis voor nieuwe toepassingen en bedrijvigheid.

Lees meer over de Actieagenda AI/Data

FairTech: AI volgens Europese waarden

De Actieagenda AI/Data kiest voor een onderscheidende positie gebaseerd op sterke specialistische modellen en FairTech. Er wordt dus geen eigen big tech sector opgetuigd, maar we investeren in gespecialiseerde bedrijven. Daarbij tellen niet alleen de technologische prestaties van AI, maar ook de randvoorwaarden, waaronder transparantie, privacy, veiligheid, betrouwbaarheid en verantwoord gebruik van data.

Daar ligt ook een economische kans. Naarmate AI belangrijker wordt voor kritieke bedrijfsprocessen en maatschappelijke toepassingen, groeit de behoefte aan betrouwbare oplossingen waarvan organisaties weten hoe ze tot stand komen, waar data worden verwerkt en onder welke voorwaarden technologie kan worden gebruikt. Nederland en Europa kunnen zich juist op dat terrein onderscheiden.

Van strategie naar concrete AI-innovatie

Digital Holland stimuleert de ontwikkeling en toepassing van AI niet alleen via strategie en agenda's, maar ook via concrete onderzoeks- en innovatieprogramma's en calls. Een voorbeeld is de mkb-call 2026. Met deze call van Digital Holland is 4 miljoen euro beschikbaar voor innovatieve R&D-projecten waarin mkb-bedrijven en onderzoeksorganisaties samenwerken. Projecten moeten aansluiten bij de Kennis- en Innovatieagenda (KIA) Digitalisering en bij ten minste één programmalijn binnen de Actieagenda AI/Data.

Lees meer over de mkb-call 2026

Inmiddels zijn er diverse innovatieve projectvoorstellen gehonoreerd door Digital Holland op het gebied van AI. Zoals Das Cropper, dat toonaangevende bedrijven en kennisinstellingen samenbrengt om met hulp van technologie de prestaties van gewassen beter te voorspellen. Het consortium werkt aan aan innovatieve oplossingen voor zowel gewasveredeling als glastuinbouw, gericht op weerbare en toekomstbestendige voedselproductie. Lees ons artikel over Das Cropper

Een ander innovatief project dat Digital Holland meefinancierde is FAIR AI Attribution (FAIA), dat een open raamwerk ontwikkelt voor AI-attributie om transparantie te garanderen over AI-gebruik in digitale content. In dit artikel vertellen Sylvia Le Dévédec (Universiteit Leiden) en Sebastian Posth (Liccium) meer over dit project, dat wordt ondersteund door Digital Holland en SIDN fonds.

Ook werkt Digital Holland samen met andere organisaties aan gerichte programma's. Zo is samen met Regieorgaan SIA de regeling KIEM Arbeidsbesparende AI opgezet. Hierin doen hogescholen en mkb-bedrijven praktijkgericht onderzoek naar AI-oplossingen die organisaties kunnen helpen slimmer te werken en de productiviteit te verhogen. Lees meer over de toegekende projecten in de eerste ronde

Samen met SIDN fonds organiseerde Digital Holland bovendien de call ‘De transitie naar digitale autonomie’, waarbij 8 projecten van start zijn gegaan.

Via bovengenoemde calls worden de ambities uit de Nationale Technologiestrategie en de Actieagenda AI/Data gekoppeld aan concrete onderzoeks- en innovatieprojecten.

AiNed

Onder het portfolio van Digital Holland past ook AiNed, een meerjarig programma van het Nationaal Groeifonds (NGF) dat de ontwikkeling én toepassing van kunstmatige intelligentie in Nederland moet versnellen. Het programma richt zich niet alleen op technologische ontwikkeling, maar op het hele AI-ecosysteem: van kennis en talent tot toepassingen bij bedrijven en maatschappelijke organisaties. AiNed moet Nederland zo een sterke positie geven op het gebied van AI-kennis, innovatie en toepassing, met nadruk op sectoren die economisch en maatschappelijk belangrijk zijn.

AiNed bestaat uit vier samenhangende onderdelen: Talent, Kennis en Vaardigheden, Innovatie en Transitie, Waarden, Normen en Regelgeving en Infrastructuur. Daaronder vallen concrete instrumenten zoals AI-InnovatieLabs, Learning Communities, ELSA Labs voor verantwoorde AI, Fellowship Grants voor AI-talent en regelingen die mkb-bedrijven en AI-startups ondersteunen. Ook de ontwikkeling van de Nederlandse AI-fabriek in Groningen valt binnen de infrastructuurpoot van AiNed. Daarmee probeert het programma de hele keten te versterken: van onderzoek en talentontwikkeling tot opschaling en daadwerkelijke toepassing van AI.

Samen bouwen aan een sterke Nederlandse AI-positie

De snelheid waarmee Artificial Intelligence zich ontwikkelt, vraagt om actie. Nederland beschikt over sterke kennisinstellingen, innovatieve bedrijven en hoogwaardige digitale kennis, maar onze schaal is beperkt. Samenwerking is daarom essentieel: tussen bedrijven en kennisinstellingen, tussen publieke en private organisaties, tussen regio's en sectoren én met partners binnen Europa.

Digital Holland brengt deze partijen samen en helpt richting te geven aan de gezamenlijke technologische agenda. Via de Actieagenda AI/Data, publiek-private innovatieprogramma's, calls en internationale samenwerking werken we aan een sterk Nederlands en Europees AI-ecosysteem. Zo zorgen we ervoor dat Nederland AI niet alleen gebruikt, maar de ontwikkeling ervan ook mede vormgeeft – en daarmee werkt aan toekomstig verdienvermogen, maatschappelijke impact en digitale autonomie.