Data science, data analytics and data spaces

Onze economie en samenleving wordt steeds meer datagedreven. Data maken nieuwe producten en diensten mogelijk, voeden AI-modellen en helpen bedrijven, onderzoekers en overheden betere beslissingen te nemen. Hierbij is het essentieel om data veilig, betrouwbaar en verantwoord te kunnen delen en gebruiken.

Data als sleuteltechnologie

Vrijwel iedere organisatie genereert en gebruikt tegenwoordig grote hoeveel heden data. Denk aan machines en sensoren die informatie verzamelen over productieprocessen of het menselijk lichaam, mobiliteitsdata bij verkeersstromen, of medische gegevens bij zorginstellingen. Die data hebben op zichzelf nog weinig waarde. Die waarde ontstaat pas wanneer die gegevens kunnen worden gevonden, gecombineerd, gedeeld, geanalyseerd en toegepast. Daarvoor zijn verschillende technologieën en methoden nodig.

Data science gebruikt onder meer statistiek, wiskunde en informatica om kennis en inzichten uit data te halen. Data analytics richt zich op het analyseren van data om patronen te herkennen, voorspellingen te doen en beslissingen te ondersteunen. Met data spaces wordt het mogelijk om data tussen verschillende organisaties en systemen beschikbaar te stellen en te gebruiken volgens gezamenlijke afspraken. Juist de mogelijkheid om gegevens veilig over organisatie- en sectorgrenzen en binnen ketens te benutten, wordt steeds belangrijker.

Data en AI: onlosmakelijk verbonden

AI-modellen hebben data nodig om te kunnen leren, maar ook om betrouwbare, bruikbare resultaten te leveren. De kwaliteit, beschikbaarheid en toegankelijkheid van data bepalen mede wat we met AI kunnen bereiken. Andersom maakt AI het mogelijk om veel grotere en complexe hoeveelheden data in een korte periode te analyseren en daar nieuwe inzichten uit te halen.

Die verwevenheid tussen AI en data heeft ervoor gezorgd dat de sleuteltechnologieën gecombineerd zijn bestempeld als één van de tien prioritaire sleuteltechnologieën in de Nationale Technologiestrategie (NTS) waarin Nederland internationaal kan uitblinken. De technologieën zijn economisch en maatschappelijk belangrijk voor Nederland en relevant voor onze nationale veiligheid.

Data als basis voor het Nederlandse verdienvermogen

Wie data goed weet te benutten, kan sneller innoveren, nieuwe producten en diensten ontwikkelen, wetenschappelijk onderzoek versnellen en bestaande producten verbeteren. Dat maakt datatechnologie ook relevant voor het nieuwe Nederlandse industriebeleid. Nederland kiest daarin gericht voor zes prioritaire markten waarin ons land een sterke uitgangspositie heeft en internationaal concurrerend kan zijn. Voor al die markten is goede toegankelijkheid van data belangrijk voor innovatie. Dat geldt zeker ook voor de prioritaire markt ‘digitale diensten’, waarbij de focus op AI ligt. En we schreven het al: data en AI kunnen niet bestaan zonder elkaar.

Ook data en cloud zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een concurrerende Nederlandse AI-industrie kan echter niet bestaan zonder een sterke data- en cloudinfrastructuur. We kunnen de datainfrastructuur goed organiseren, maar als we dan alles op een buitenlandse cloud zetten, doet dat onze soevereiniteit geen goed. Bedrijven moeten toegang hebben tot hoogwaardige data en deze veilig kunnen combineren en delen. Daarvoor zijn datastandaarden, interoperabele systemen en betrouwbare infrastructuren nodig. Investeren in data is daarmee ook investeren in de ontwikkeling van AI en in het toekomstige verdienvermogen van Nederland.

Federatieve datadeling

Grote technologiebedrijven in Silicon Valley en China hebben de afgelopen jaren grote centrale platforms gebouwd waarop enorme hoeveelheden gegevens bij elkaar worden gebracht. Nederland en Europa kiezen nadrukkelijk voor een ander model: federatieve datadeling. Hierbij hoeven data niet eerst op één centrale plek te worden verzameld en blijven de gegevens bij de oorspronkelijke eigenaar of beheerder. Het beschikbaar stellen van die data aan derden gebeurt volgens gezamenlijke standaarden en afspraken. Hierdoor houden organisaties meer controle over hun eigen gegevens en bepalen zij zelf wie onder welke voorwaarden toegang krijgt.

Data spaces spelen hierin een belangrijke rol. Dit zijn omgevingen waarin verschillende partijen data kunnen delen en gebruiken op basis van gezamenlijke technische, juridische en organisatorische afspraken. Dit is relevant voor onder meer productieketens, zorginstanties en de energiesector. Om zulke ecosystemen te laten werken, moeten systemen met elkaar kunnen communiceren. Interoperabiliteit is daarom essentieel. Daarom moeten partijen afspraken maken over wat gegevens betekenen, hoe ze worden beschreven en onder welke voorwaarden ze mogen worden gebruikt. Ook FAIR-principes spelen daarbij een belangrijke rol. FAIR staat voor Findable, Accessible, Interoperable en Reusable: data moeten vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar zijn.

Digitale autonomie

Data kunnen niet los worden gezien van cloudtechnologie. Cloudinfrastructuur maakt het mogelijk om grote hoeveelheden data op te slaan en te verwerken en levert de rekenkracht die nodig is voor veel AI-toepassingen. Een groot deel van de Europese cloudmarkt en de infrastructuur waarop data worden verwerkt, is op dit moment echter in handen van niet-Europese aanbieders. Het gebruiksgemak en de schaal van deze platforms zijn groot, maar kunnen ook leiden tot afhankelijkheid en vendor lock-in. Daarom werkt Nederland samen met Europese partners aan alternatieven. Het doel is niet om alle technologie zelf te ontwikkelen of buitenlandse aanbieders uit te sluiten. Het gaat erom dat organisaties zelf kunnen bepalen waar hun data staan, wie er toegang toe heeft, of zij hun gegevens en toepassingen naar een andere aanbieder kunnen verplaatsen en onder welke wet- en regelgeving ze vallen. Die keuzevrijheid is een belangrijk onderdeel van digitale autonomie.

Actieagenda AI/Data: bouwen aan een federatieve data-infrastructuur

De Actieagenda AI/Data, die onder regie van Digital Holland in nauwe samenspraak met het veld is ontwikkeld, vertaalt de ambities uit de Nationale Technologiestrategie (NTS) naar concrete programma's en acties. De centrale ambitie is om in Nederland en Europa een sterke AI-, data- en cloudindustrie op te bouwen, gebaseerd op FairTech-principes en federatieve data- en cloudoplossingen.

Een van de vier innovatieprogramma's binnen de Actieagenda richt zich daarom specifiek op Data & Cloud. Daarbinnen staan vier actielijnen centraal:

• Federatieve data-infrastructuur
  Nederland werkt aan oplossingen waarmee data veilig tussen organisaties en sectoren kunnen worden gedeeld. Standaarden en interoperabiliteit moeten ervoor zorgen dat verschillende data-ecosystemen met elkaar kunnen samenwerken.
• Digitale Product Paspoorten
  Digitale productpaspoorten maken informatie over producten en materialen toegankelijk gedurende hun levenscyclus. De inzet is om deze paspoorten verder te ontwikkelen en ervoor te zorgen dat ze ook over sectorgrenzen heen kunnen worden gebruikt.

• Digitale identiteit
  Betrouwbare digitale identiteiten zijn noodzakelijk om veilig data te kunnen delen. Daarbij zijn privacy, controle over persoonsgegevens en betrouwbare identificatie belangrijke uitgangspunten.

• Cloud
  Nederland zet in op autonome en interoperabele cloudoplossingen binnen een federatief ecosysteem. Organisaties moeten verschillende aanbieders en infrastructuren kunnen gebruiken zonder onnodig afhankelijk te worden van één leverancier.

Lees meer over de Actieagenda AI/Data

Voortbouwen op een sterk Nederlands data-ecosysteem

Er bestaan al verschillende publiek-private initiatieven en data-ecosystemen waarop kan worden voortgebouwd. Binnen de Actieagenda AI/Data wordt onder meer aangesloten bij het Centre of Excellence for Data Sharing & Cloud (CoE-DSC), Health-RI, de Basis Data Infrastructuur (BDI), het Dutch Metropolitan Innovations-ecosysteem (DMI) en de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS). Ook wordt de verbinding gelegd met Europese initiatieven rond datadeling en cloud.

Door bestaande initiatieven beter met elkaar te verbinden, kunnen oplossingen worden opgeschaald en kan worden voorkomen dat voor iedere sector opnieuw een afzonderlijke data-infrastructuur wordt ontwikkeld. De uitdaging voor de komende jaren is dan ook niet alleen om nieuwe technologie te ontwikkelen, maar vooral om verschillende data-ecosystemen daadwerkelijk met elkaar te laten samenwerken.

Van strategie naar concrete innovatie

Nederland heeft een sterke uitgangspositie op het gebied van datadeling en federatieve data-infrastructuren. Door daarop voort te bouwen en de verbinding te leggen met AI, cloud en Europese initiatieven kan Nederland een onderscheidende positie ontwikkelen.

Digital Holland brengt bedrijven, kennisinstellingen en overheid bij elkaar om die ontwikkeling te versnellen. Zo bouwen we aan een data-economie waarin innovatie en economische kansen samengaan met vertrouwen, keuzevrijheid en digitale autonomie. Digital Holland helpt de ambities rond AI en Data te vertalen naar concrete onderzoeks- en innovatieprojecten. Dat gebeurt onder meer via publiek-private samenwerkingen en calls. Zo kunnen binnen de mkb-call van Digital Holland bedrijven en onderzoeksorganisaties gezamenlijk werken aan innovatieve R&D-projecten rond digitale sleuteltechnologieën.

Lees meer over de mkb-call 2026

Daarnaast verbinden we Nederlandse partijen met nationale en Europese programma's en initiatieven. Zo ontstaat een route van strategie en kennisontwikkeling naar concrete toepassingen en nieuwe bedrijvigheid.