Digital Holland hostte op donderdag 16 april twee tracks op NWO ICT.Open2026 in de Doelen in Rotterdam. De tracks gingen over reflectie op digitale technologie en over een nieuw raamwerk voor een toekomstbestendig Nederland via duurzame en soevereine digitalisering. In dit artikel leest u het verslag van deze sessies.
NWO ICT.Open brengt wetenschappers uit alle ICT-onderzoeksdisciplines en het bedrijfsleven samen om te leren, ideeën uit te wisselen en te netwerken. Dit jaar vond de conferentie plaats op 15 en 16 april 2026 met als overkoepelend thema ‘The Art of ICT’. Er waren inspirerende keynote-sprekers, interessante presentaties, workshops en demo’s die de nieuwste ICT-ontwikkelingen lieten zien.
Digital Holland (mede)organiseerde op 16 april 2026 twee tracks tijdens NWO ICT.OPEN2026:
• Een nieuw raamwerk voor een toekomstbestendig Nederland via duurzame en soevereine digitalisering
In deze sessie gingen Digital Holland en TNO in gesprek met toonaangevende partners en wetenschappers over een nieuw raamwerk voor duurzame en soevereine digitalisering, over verschillende tijdshorizonten heen.
• Reflectie op digitale technologie
In deze sessie gebruiken Digital Holland, TNO Vector en PRIO concrete voorbeelden om het belang te bespreken van reflecteren op digitale informatietechnologieën (DIT’s) voor een succesvolle digitale transformatie.
Daarnaast sprak Frits Grotenhuis, directeur van Digital Holland, tijdens de sessie van 4.TU over de Nationale Technologiestrategie (NTS) en de twee Actieagenda’s die Digital Holland coördineert: de Actieagenda AI/Data en de Actieagenda Cybersecurity Technologies. In diezelfde track sprak ook Job Vogels (Fontys University of Applied Sciences) over hoe Nederlandse logistieke mkb’ers zich kunnen voorbereiden op Machine Learning en het nemen van datagedreven beslissingen. De sessie werd afgesloten met een interactieve en levendige Q&A.
Verslag van track over nieuw raamwerk voor duurzame en soevereine digitalisering
In de Willem Burger Zaal vond op donderdag 16 april van 11:00 tot 12:00 uur de track ‘A new framework for a future-proof Netherlands through sustainable and sovereign digitalization’ plaats. Deze track werd gehost door Digital Holland en TNO en kende de volgende sprekers:
- Magiel Bruntink (TNO), Senior Scientist Integrator;
- Klervie Toczé (VU), Research Associate;
- Johan Mentink (RUG), Associate Professor Theoretical Physics en boegbeeld van Neuromorphic Computing NL (NC-NL).
Nederland staat op een kruispunt: digitalisering biedt kansen voor economische groei, innovatie en maatschappelijke waarde, maar brengt ook toenemende geopolitieke afhankelijkheden, groeiende energie- en materiaalbehoeften en versnippering binnen onderzoeksinitiatieven met zich mee. In deze sessie bespraken we samen met toonaangevende partners en wetenschappers een nieuw raamwerk voor duurzame en soevereine digitalisering, over verschillende tijdshorizonten heen. Er werden perspectieven gedeeld op drie belangrijke domeinen: duurzame software-engineering als een aanpak die vandaag al toepasbaar is, modulaire en energie-efficiënte datacenterconcepten als ontwikkelingen voor de korte tot middellange termijn, en neuromorfisch rekenen als onderzoeksrichting voor de langere termijn.
Opening door Frits Grotenhuis en Karen van der Zanden
De sessie werd geopend met een toelichting van Frits Grotenhuis, directeur van Digital Holland, op de ontstaansgeschiedenis en de belangrijkste doelen van Digital Holland en de Kennis- en Innovatieagenda (KIA) Digitalisering. “De KIA bestaat uit drie luiken die focussen op innoveren IN, innoveren MET en REFLECTEREN OP digitale technologieën (op dat laatste luik organiseren Digital Holland en TNO vanmiddag ook nog een aparte track.”
Frits Grotenhuis, Directeur van Digital Holland
Vervolgens nam Karen van der Zanden, strategisch adviseur Duurzame Digitalisering bij TNO het woord. Haar kernboodschap: “Digitalisering is nooit neutraal. Duurzaamheid is geen design principle, we hebben te maken met verkeerd afgestemde prikkels, er is vaak sprake van versnippering en gebrek aan schaalgrootte en er zijn grote geopolitieke afhankelijkheden. Dat zijn de grootste uitdagingen van nu.” Er is volgens haar sterke behoefte aan een geïntegreerde aanpak voor duurzame digitalisering. “Duurzaamheid komt nu pas vaak op het eind aan bod bij de ontwikkeling van technologieën, terwijl dit eigenlijk al moet starten in de design-fase.”
Karen van der Zanden (TNO)
Groene softwareontwikkeling
Hierna kwam er een panel op het podium bestaande uit drie specialisten op het gebied van duurzame digitalisering die deelnemers hopen te inspireren met aansprekende voorbeelden. Het eerste van de eerder genoemde drie domeinen die deze sessie centraal staan – duurzame softwareontwikkeling, ook wel groene softwareontwikkeling genoemd – werd behandeld door Klervie Toczé van de Vrije Universiteit Amsterdam. De Software and Sustainability S2 Research Group van de VU is een samenwerkingsverband met diverse bedrijven. De onderzoekster vertelde over het Green Lab dat is ontwikkeld, maar ook over het Sustainability Assessment Framework en de Sufficiency Toolkit.
Daarnaast zoomde ze in op het verschil tussen efficiency en sufficiency als het gaat om duurzaamheidsstrategieën. “Tips voor een goede sufficiency-strategie zijn: hou het simpel, soms volstaat ‘goed genoeg’ ook in plaats van de best mogelijke oplossing.” En haar laatste tip is het heroverwegen van je digitale activiteiten: “Is de manier waarop je nu je werkzaamheden uitvoert wel echt nodig of kan het ook anders en duurzamer?”, gaf zij de bezoekers van deze track ter overweging.
Van links naar rechts: Klervie Toczé (VU), Johan Mentink (RUG en boegbeeld NC-NL) en Magiel Bruntink (TNO)
Energie-efficiënte datacenters
Vervolgens was het de beurt aan Magiel Bruntink van TNO die vertelde over energie-efficiënte datacenterconcepten. Hij vertelde meer over het innovatieve MISD-project van TNO en partners Apiritas, de Universiteit van Twente, Eurofiber, NBIP, Deers, BetterBe, met mede-financiering van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Datacenters zijn enorme energieverbruikers en de behoefte eraan groeit hard door AI, cloud en streaming. Er zijn inmiddels diverse initiatieven om de digitale groei duurzamer te maken en tegelijk Europa technologisch sterker te positioneren. MISD (Modular Integrated Sustainable Datacenter) is één van de belangrijkste projecten op dit vlak.
Het hoofddoel van MISD is om een overkoepelend ‘Cloud-Edge-continuüm’ te creëren, gebaseerd op een gemeenschappelijke technologische basis voor energiebesparende, klimaatneutrale, onderling verbonden, zeer efficiënte, geautomatiseerde en gefedereerde diensten. “Wij zijn ervan overtuigd dat hyperscale datacenters in de toekomst niet langer een rol zullen spelen in Europa”, stelt Bruntink. Hij schetste een beeld van een netwerk van modulaire, beter geïntegreerde en duurzame datacenters. “Hiervoor is betere orkestratiesoftware nodig, die het werk goed kan verdelen over de verschillende datacenters.” Hij liet een voorbeeld zien van het Open eDC innovatielab in Arnhem met onder meer innovatieve koeltechnieken. Volgens hem verschaffen toekomstige datacenters flexibelere diensten, die onder meer de CO2-uitstoot verminderen en oplossingen bieden voor netcongestie. Tot slot vertelde hij meer over het open source project Chantico.
Neuromorphic Computing
Als derde kwam Johan Mentink, Associate Professor Theoretical Physics aan de Radboud Universiteit en boegbeeld van Neuromorphic Computing NL (NC-NL) aan het woord. Na een korte introductie over wat Neuromorphic Computing is, zoomde hij in op de keerzijde van niet-duurzame digitalisering: “De energiekosten van IT rijzen de pan uit, de klimaatimpact is enorm, er is veel gedoe over privacy en cybersecurity en we zijn te afhankelijk van Big Tech, zeker in deze tijden van grote geopolitieke spanningen. Neuromorphic Computing biedt nieuwe kansen vanwege de zeer snelle en efficiënte verwerking van data, edge computing en de beperking van overdracht van privacygevoelige data. Het is bovendien een mooie manier om de controle terug te nemen in IT en het onberekenbare te kunnen berekenen”, aldus Mentink.
Na een korte toelichting van Mentink op het Actieplan voor Neuromorphic Computing, de sterke uitgangspositie van Nederland op dit vlak en een schets van de raakvlakken met andere digitale sleuteltechnologieën, was het tijd voor een Q&A. Tijdens de discussie die ontstond werd gereflecteerd op de kansen die deze onderzoekslijnen bieden voor het bevorderen van duurzame en soevereine digitalisering in Nederland en Europa, en voor het vormgeven van een samenhangend digitaal landschap op de lange termijn.
De drie experts waren het met elkaar eens dat de impact van technologiegebruik beter aangetoond moet worden om de transitie te versnellen. “Showing value” was een term die vaak viel. Daarnaast moeten kennisinstellingen, overheidsorganisaties en het bedrijfsleven elkaar beter weten te vinden om innovatieve projectvoorstellen in te dienen voor subsidiecalls op het gebied van duurzame digitalisering. Grotenhuis tilde alvast een tipje van de sluier op door aan te kondigen dat er naast de mkb 2026 call van Digital Holland die momenteel open staat, er ook gewerkt wordt aan een nieuwe call met NWO waar goede innovatieve ideeën voor duurzame en soevereine digitalisering ook goed in kunnen passen. Binnenkort leest u hier meer over op deze website, in onze nieuwsbrief en op ons LinkedIn-profiel.
Verslag van track over reflectie op digitale technologieën
Later die dag, van 15:15 uur tot 16:15 uur – eveneens in de Willem Burger Zaal – vond de track ‘Reflection on Digital Technologies’ plaats, ook een gezamenlijke track van TNO en Digital Holland. Dr. Tom Barbereau, Research Scientist bij TNO en dr.ir. Erik Fledderus, professor Digital Business & Society Windesheim University of Applied Sciences waren de sprekers tijdens deze track.
Digital Holland is initiator en coördinator van de Kennis- en Innovatieagenda (KIA) Digitalisering. Met behulp van Kennis- en Innovatieagenda’s coördineert en stuurt de Nederlandse overheid de nationale inspanningen op het gebied van onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Dit leidt tot betere oplossingen voor belangrijke economische en maatschappelijke uitdagingen.
De KIA Digitalisering bestaat uit 3 luiken:
- Innoveren IN digitale informatietechnologieën (DIT's): Hoe blijven we innoveren in de technologie zodat we deze verder brengen?
- Innoveren MET digitale informatietechnologieën: Hoe kan ICT bijdragen tot innovaties binnen de 5 centrale missies van het innovatiebeleid?
- Reflecteren OP digitale informatietechnologieën: Ontwikkeling en inbreng van randvoorwaarden om op een verantwoorde manier te digitaliseren.
In het derde luik (reflectie op) staan kaders centraal om de digitale transitie verantwoord, veilig en duurzaam te doorlopen en innovatie in digitale sleuteltechnologieën, en de toepassingen ervan, op een verantwoorde en gedragen wijze uit te voeren, met borging van publieke waarden.
Digital Holland heeft binnen de KIA Digitalisering inmiddels twee onderzoeksprogramma’s ontwikkeld, samen met SIDN fonds. De eerste themacall ‘Responsible AI in de praktijk’ heeft geleid tot de start van tien innovatieve projecten. De tweede themacall loopt inmiddels en gaat over de transitie naar digitale autonomie. Deze call draait om aanvragen van consortia waarin technologie-aanbieders, kennispartijen en partijen die in hun organisatie een pilot willen doen met elkaar samenwerken. Daarnaast zijn er twee rapporten rondom het thema reflecteren op technologie gepubliceerd: ELSA (over Ethical, Legal en Social Aspecten) en een rapport over Duurzame Digitalisering.
Opening en introductie Quick Scan
Anne Fleur van Veenstra, Director of Science van TNO, vertelde tijdens de track meer over reflecteren op digitale technologieën en lichtte samen met Tom Barbereau de nieuwe Quick Scan toe waarin TNO Vector, in opdracht van Digital Holland, het vaak onderbelichte spoor ‘Reflectie Op’ digitalisering verkent. “De term ‘reflectie op’ suggereert iets vrijblijvends of mijmerends, in plaats van dat het structureel onderdeel is van alle fasen van ontwikkeling en toepassing van digitale technologie. Maar reflecteren op de digitale transformatie is bittere noodzaak”, aldus Van Veenstra.
Anne Fleur van Veenstra (TNO)
De Quickscan 'Reflectie op' brengt het huidige speelveld in kaart, analyseert kansen en knelpunten en laat zien waarom structurele reflectie op digitale technologie onmisbaar is voor publieke waarden, strategische autonomie en concurrentiekracht. De quickscan biedt daarnaast concrete aanbevelingen, waardoor het dient als kompas voor beleid, onderzoek en praktijkcases in een snel veranderend digitaal landschap.
Uit de quickscan blijkt dat het bewustzijn dat governance van digitalisering belangrijk is in beleid, onderzoek en innovatie om zo de digitale transformatie richting te geven flink is gegroeid. Zo is het uitvoeren van impact assessments, zoals een Data Protection Impact Assessment (DPIA) gebruikelijk geworden, en is het nodig om ‘reflectie op’ toe te passen in onderzoek dat wordt gefinancierd door NWO.
Wat echter opvalt, is dat dit in het bijzonder geldt voor onderzoek en innovatie op het gebied AI, en veel minder in andere digitale domeinen zoals cybersecurity. Ook is de toepassing van governance instrumenten toegenomen, maar dit gebeurt nog erg gefragmenteerd. “Er is nauwelijks sprake van systematische toepassing en evaluatie van de gebruikte methodologieën en instrumenten”, aldus Barbereau. Volgens hem ontbreekt vaak een bredere focus op strategische prioriteiten – zoals digitale soevereiniteit, duurzaamheid, economische groei en technologische innovatie.
Tom Barbereau (TNO Vector)
Drie aanbevelingen
Om onderzoek naar ‘reflectie op’ en de toepassing ervan in de praktijk te versterken, doen TNO Vector en Digital Holland drie aanbevelingen:
1. Pas reflectie op methodologieën niet alleen toe bij onderzoek naar AI, maar ook bij onderzoek en innovatie naar andere digitale technologieën en naar digitalisering in de breedte.
2. Bevorder de structurele toepassing en evaluatie van 'reflectie-op'-methodologieën om de impact ervan blijvend te verankeren. Creëer ruimte om te experimenteren en de methoden te verfijnen, zodat ze voldoen aan de behoeften van verschillende doelgroepen.
3. Veranker ook digitale autonomie en duurzaamheid in ‘reflectie op’ -activiteiten. Nu zijn reflectie op methodologieën vaak gericht op juridische, ethische en maatschappelijke impact, maar worden economische onafhankelijkheid en duurzaamheid vaak niet meegenomen.
Wanneer ‘reflectie op’ sterker wordt verankerend in onderzoek en innovatie naar de digitale transformatie, is het mogelijk om de impact van de digitale transformatie beter te sturen en schadelijke effecten te voorkomen.
Vragen uit de zaal
Erik Fledderus over digital governance
Daarna was het tijd voor Erik Fledderus van Platform PRIO en Windesheim. Hij lichtte de verschillende pilaren van digital governance toe: waardegedreven, soevereiniteit, concurrentievermogen en duurzaamheid. Daarna vertelde hij meer over de samenwerking tussen voetbalclub PEC Zwolle en Hogeschool Windesheim, waarbij AI en data-analyse een steeds grotere rol spelen. De samenwerking richt zich met name op het veiliger maken van het stadion en het optimaliseren van bedrijfsprocessen. Zo wordt bij het project 'Smart Safe Stadiums' AI en slimme technologieën gebruikt om de sfeer en veiligheid in het stadion te monitoren en te verbeteren. En het ELSA Lab Oost-Nederland (ELSALON) van Hogeschool Windesheim richt zich op mensgerichte AI-innovatie. Studenten en onderzoekers werken hierin samen met regionale partners, waaronder in de sportsector.
Erik Fledderus (Platform PRIO en Hogeschool Windesheim)
Tot slot liet Fledderus zijn Fairphone zien, een vinding van een Nederlands bedrijf dat smartphones maakt met zo min mogelijk negatieve impact op mens en milieu. “Gedragsverandering begint bij jezelf. Je hóeft niet af te wachten tot je werkgever beslist om zo’n telefoon beschikbaar te stellen, je kunt er ook gewoon zelf een kopen, mits je financiële situatie dat toelaat natuurlijk. En hopelijk doet goed voorbeeld goed volgen.”