Cyberaanvallen worden steeds geavanceerder, grootschaliger en moeilijker te herkennen. Kunstmatige intelligentie speelt daarin een dubbele rol: AI helpt organisaties om dreigingen sneller te detecteren en erop te reageren, maar geeft ook cybercriminelen nieuwe mogelijkheden om aanvallen te automatiseren, overtuigender te maken en op grotere schaal uit te voeren. Wat lang een theoretisch scenario leek, werd deze zomer werkelijkheid: de eerste cyberaanvallen uitgevoerd door autonome AI-agents zijn een feit.
De ontwikkelingen gaan sneller dan ooit. Geen enkele organisatie of sector kan deze ontwikkeling alleen bijbenen. Juist daarom is samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en de overheid essentieel. Bedrijven weten welke dreigingen zij in de praktijk tegenkomen en waar nieuwe oplossingen nodig zijn. Kennisinstellingen beschikken over de expertise om nieuwe AI-technologieën en beveiligingsmethoden te ontwikkelen en te onderzoeken. De overheid kan partijen bij elkaar brengen, randvoorwaarden creëren en bijdragen aan een veilige digitale infrastructuur.
Tijd voor actie
Door kennis en capaciteit te bundelen, kunnen nieuwe oplossingen sneller worden ontwikkeld, getest en toegepast. Onder de vlag van Digital Holland, dat de regie voert voor de totstandkoming en uitvoering van de Actieagenda’s voor zowel AI/Data als Cybersecurity Technologies, hebben twaalf publieke en private koplopers de handen inééngeslagen om innovatie op het snijvlak van deze twee sleuteltechnologieën te versnellen en bundelen. Dit initiatief heet Prometheus.
Met Prometheus – genoemd naar een figuur uit de Griekse mythologie die het vuur aan de mensen gaf en zorgde voor warmte en licht, maar symbolisch ook voor kennis, technologie, beschaving en menselijke vooruitgang – willen we niet alleen de digitale weerbaarheid van individuele organisaties, maar van Nederland als geheel structureel vergroten in het huidige AI-tijdperk.
Waarom een collectieve aanpak nodig is
AI verandert de dynamiek van cybersecurity: aanvallers kunnen sneller, slimmer en op grotere schaal opereren, terwijl organisaties digitaal steeds nauwer met elkaar verweven raken. Daardoor kan één kwetsbaarheid zich door een hele keten verspreiden.
Tegelijkertijd biedt AI nieuwe mogelijkheden om dreigingen eerder te herkennen en sneller te bestrijden. Om die kansen te benutten en de risico’s het hoofd te bieden, zijn gedeelde kennis, data, technologie en expertise nodig. Cybersecurity en digitale weerbaarheid worden daarmee steeds nadrukkelijker een collectieve opgave voor bedrijven, kennisinstellingen en overheid.
Twaalf koplopers
Twaalf koplopers slaan vanaf 25 september 2026 de handen inéén om te werken aan gezamenlijke marktneutrale voorzieningen. Het gaat om kennisinstellingen, gespecialiseerde cybersecuritybedrijven, partijen gericht op het opsporen en melden van kwetsbaarheden, operators van vitale infrastructuur en overheidsorganisaties: TNO, ESET, AISLE, Hadrian, SIG, Northwave, Schuberg Philis, DIVD, NS, NCSC, NCTV en VUSec (VU Amsterdam).
Zij werken aan collectieve, marktneutrale voorzieningen die digitale kwetsbaarheden geautomatiseerd opsporen en oplossen nog voordat aanvallers die kwetsbaarheden kunnen misbruiken. “De race om machinesnelheid begint nu: wie nu instapt kan de curve nog buigen. We kunnen het ons niet permitteren om te wachten totdat iedereen het voor zichzelf heeft uitgezocht. We willen AI, de krachtigste technologie van dit moment, beschikbaar maken voor de verdediging van iedereen, niet alleen voor wie het zelf kan betalen of bouwen”, aldus Eddy Boot, Lead Actieagenda Cybersecurity Technologies bij Digital Holland.
Manifest
Op 25 september 2026 is onder de vlag van Digital Holland een manifest ondertekend en overhandigd aan staatssecretaris Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit. Het manifest is niet alleen ondertekend door de twaalf koplopers, maar ook door vertegenwoordigers van de essentiële en belangrijke sectoren, ketenpartners en koepelorganisaties.
“Het manifest moet voorkomen dat cruciale innovaties blijven liggen terwijl AI‑gedreven dreigingen juist versneld toenemen. De collectieve weerbaarheid van Nederland moet omhoog, in alle sectoren tegelijk. Vooral het mkb kan deze versnelling niet zelfstandig organiseren. Door dit gezamenlijk te doen, komt de juiste bescherming wél bij hen terecht — zonder dat zij er zelf een complex project van hoeven te maken,” aldus Boot.
De weerbaarheid van Nederland moet collectief vergroot worden en in alle sectoren versneld toenemen. Met name het mkb heeft hier zelf vaak niet de capaciteit voor. Op deze manier bereikt de juiste bescherming hen, zonder dat ze er zelf een project van hoeven maken.
Kwetsbaarheden in veelgebruikte software worden door het Prometheus-initiatief sneller gevonden én sneller verholpen. Oplossingen zijn beschikbaar via de kanalen die mkb’ers al gebruiken (hun IT-dienstverlener, softwareleverancier of de branche of sector waarbinnen zij actief zijn). Dit zorgt voor minder incidenten binnen ketens van organisaties – en als het toch raak is, kortere verstoringen.
Ingebed in Europese agenda
Het Prometheus-initiatief past binnen het Europese Action Plan on Cybersecurity and Artificial Intelligence, dat de Europese Commissie op 7 juli 2026 presenteerde. Dit actieplan bevat concrete programma’s en instrumenten waar dit initiatief naadloos op aansluit, waaronder een Europese Grand Challenge voor AI-ondersteund herstel en kwetsbaarheden (gepland voor het vierde kwartaal van 2026). Tevens is het geheel in lijn met de uitgangspunten van CERT-EU. Prometheus is bekend bij ENISA, die een belangrijke rol heeft bij de uitvoering van het Europese Action Plan.
Belangrijke publicaties
Hieronder vind je een lijst met belangrijke recente (overheids)publicaties uit Nederland en Europa op het gebied van Cybersecurity Technologies en AI:
Gezamenlijke verklaring van internationale leiders over de controle van frontier AI-modellen
Cyber Crime Beeld 2026 (Politie)
Statement: AI versnelt en vergroot de dreiging: nu handelen noodzakelijk
EU Action Plan on Cybersecurity and Artificial Intelligence
Cert-EU: AI is changing the economics of vulnerability discovery. Defenders should adapt now
PROMPT-27 - Anatomy of an AI Cyber Pandemic
Sluit je aan!
Opschaling van dit initiatief is uitdrukkelijk het doel. De kopgroep zal worden uitgebreid met partners die capaciteit, kennis of infrastructuur inbrengen. Wil je meer hierover weten of wil je je aansluiten? Neem contact op met Eddy Boot, Lead Actieagenda Cybersecurity Technologies bij Digital Holland (eddy.boot@digital-holland.nl).
Bekijk het Manifest Samen sneller dan de dreiging