Het kick-off event van de Actieagenda AI/Data vond plaats op 23 april van 15:00 tot 18:00 uur in de Malietoren in Den Haag. Een grote groep betrokkenen en belangstellenden was op de bijeenkomst afgekomen. Het ging om AI-, data- of cloudinnovators vanuit het bedrijfsleven, kennisinstellingen en de overheid.
De bijeenkomst werd afgetrapt met een welkomstwoord van Stephanie Ottenheijm, Lead AI/Data bij Digital Holland. Samen met Thomas Faber, MT-lid Digitale Economie bij het Ministerie van Economische Zaken, en Frits Grotenhuis, directeur en bestuurder van Digital Holland, lichtte zij de Actieagenda toe.
De Acteiagenda AI/Data agenda vloeit voort uit de Nationale Technologiestrategie (NTS), een beleidsplan van de Rijksoverheid dat bepaalt in welke sleuteltechnologieën Nederland de komende jaren extra wil investeren en uitblinken. Binnen NTS zijn er 10 sleuteltechnologieën prioritair verklaard, waarvan AI/Data er één is. Die technologieën vormen de strategische ruggengraat van het technologie- en innovatiebeleid van ons land. Voor elk van die tien sleuteltechnologieën is een Actieagenda ontwikkeld. Voor AI/Data gebeurde dat – net als voor Cybersecurity Technologies – onder regie van Digital Holland, in nauwe samenspraak met het veld.
Groeiende relevantie
“Het is fijn om te zien dat ook het nieuwe kabinet de Actieagenda omarmd heeft en niet met nieuw beleid op de proppen is gekomen. Dat zorgt voor continuïteit”, zegt Thomas Faber, binnen het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat hoeder van deze Actieagenda. De relevantie van de Actieagenda groeit volgens Faber, vanwege de steeds groter wordende rol voor AI en data voor onze economie en maatschappij. Daarnaast lopen de geopolitieke spanningen op dit moment rap op. “Het is tijd voor een slimme, eigen aanpak. In de Actieagenda zijn concrete acties benoemd, maar er is ook ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en acties. Digital Holland zal de synergie bevorderen tussen de lopende en nieuwe acties en regie blijven voeren op de Actieagenda AI/Data. Ik wil het veld oproepen om er gezamenlijk de schouders onder te zetten”, aldus Faber.
Thomas Faber, MT-lid Ministerie van Economische Zaken
Frits Grotenhuis, directeur en bestuurder van Digital Holland, is blij zoveel stakeholders te mogen verwelkomen op het kick-off event. “Dit laat zien dat AI en data superbelangrijke thema’s zijn bij het vormgeven van de digitale transitie, en daarmee voor de toekomst van morgen, in relatie tot onze maatschappij, economie, veiligheid, duurzaamheid en soevereiniteit.”
Vervolgens stond Grotenhuis stil bij Nederlandse en Europese wet- en regelgeving op het gebied van AI en data, de rol van Digital Holland binnen het ecosysteem en de verschillende subsidie-instrumenten die er bestaan om digitale innovatie binnen deze twee technologieën aan te jagen. Van de mkb-call 2026 van Digital Holland met een looptijd van twee jaar, tot hele gerichte mkb-netwerkactiviteiten met innovatiemakelaars. “Daarnaast zijn er diverse NWO-calls en proberen we samen met het hele netwerk te kijken wat zinvol is en welke middelen er nu al zijn en of die eventueel ge-re-alloceerd moeten worden en welke nieuwe middelen er zouden moeten komen.” Tot slot wenste hij alle aanwezigen die middag heel veel inspiratie toe om elkaar verder te brengen bij het uitvoeren van de Actieagenda.
Frits Grotenhuis, Directeur van Digital Holland
Van wens naar route
Stephanie Ottenheijm begon haar verhaal met een quote van Goethe: ‘Wensen zijn voorgevoelens van hetgeen u in staat bent daadwerkelijk te realiseren”, wat vrij vertaald neerkomt op: ‘waar een wil is, is een weg’. De wens voor de Actieagenda werd in 2024 neergelegd via de Nationale Technologie Strategie. De Actieagenda schetst de ambitie voor Nederland in 2035 en de route daarnaartoe. Tegelijk blijft de uitvoering adaptief, met ruimte voor bijsturing. Die ambitie luidt: In 2035 heeft Nederland de capaciteit om met een combinatie van AI- en datatechnologie te werken, die bijdraagt aan open strategische autonomie, leidt tot innovaties voor alle sectoren en versnelling van maatschappelijke transities.
Ottenheijm vertelt dat ze veel aan de visie van de Nederlandse fysicus Marinus Knoope heeft gehad, die zich richt op persoonlijke groei en het realiseren van doelen. Hij is bekend geworden van zijn aanpak ‘Van wens naar werkelijkheid’, waarin hij een praktisch stappenplan beschrijft om in 12 stappen ideeën en verlangens om te zetten in concrete resultaten. “Zijn uitgangspunt is dat veel mensen blijven hangen in dromen, omdat ze óf geen helder doel hebben, óf niet weten hoe ze consistent in actie moeten komen. Met dat in gedachten zijn we ook aan het werk gegaan om te kijken hoe we de wens uit de NTS konden vertalen naar de werkelijkheid van die ambitie.”
Vervolgens lichtte ze kort de Actieagenda toe en vertelde ze meer over de aanpak; van het kiezen van de richting tot het inventariseren van bestaande initiatieven – en dat zijn er veel. Vervolgens is er gekeken naar de knelpunten en wat nog ontbreekt.
Stephanie Ottenheijm, Lead AI/Data bij Digital Holland
Meer over de inhoud en opzet van de Actieagenda
De razendsnelle ontwikkelingen op het gebied van AI- en data bieden enorme kansen om het verdienvermogen van Nederland te versterken. Tegelijkertijd hebben niet-Europese spelers momenteel een dominante positie, wat vragen oproept over soevereiniteit, autonomie maar ook verdienvermogen. In plaats van te concurreren met huidige niet-Europese aanbieders, stelt de Actieagenda voor te investeren in een alternatief: Inzetten op FairTech-oplossingen, federatief datadelen, interoperabele cloudoplossingen en sectorspecifieke foundationmodellen.
Dit vraagt om het versterken van de infrastructuur door te investeren in talent, datastandaarden, cloudtechnologie en rekenkracht. Daarnaast wordt voorgesteld een eigen AI-, data- en cloudindustrie te bouwen, in Europese context. Met deze technologie kunnen sectoren transformeren en zo hun verdienvermogen vergroten. Zo richten we ons op een toekomstbestendige AI, data- en cloudsector waarin innovatie, vertrouwen en autonomie centraal staan en waarmee we de concurrentiepositie van Nederland versterken
Vier Innovatieprogramma’s
Ottenheijm: “We starten deze transitie met vier innovatieprogramma’s, ook wel vier ‘no regrets’-programma’s genoemd, die bijdragen aan de toekomstbestendigheid van de AI- & data-industrie. In de loop van de tijd stellen we, op basis van nieuwe ontwikkelingen, regelmatig onze activiteiten bij. Zo blijven we responsief, zonder daarbij ons doel uit het oog te verliezen.”
Het gaat om de volgende vier innovatieprogramma’s:
- GPT-EU (op basis van GPT-NL)
- Domeinspecifieke foundation-modellen
- Nationale Data & Cloud-infrastructuur
- Neuromorphic Computing
Blik op de toekomst
“Vanaf vandaag gaan we kijken hoe we dit met elkaar gaan realiseren. Het wordt tijd om te handelen. Dat vormgeven doen we door middel van portfoliomanagement. We kijken hoe we die langetermijn- en kortetermijn-activiteiten met elkaar in verbinding brengen. We gaan van koers zoeken, naar koers bouwen en van koers invullen naar koers uitvoeren. En we leggen verbinding tussen het innovatie- en industriebeleid, waarbij AI en Digitale Diensten één van de zes markten is”, aldus Ottenheijm.
Keynote van Henk Akkermans
In zijn keynote legde Henk Akkermans, Directeur World Class Maintenance en hoogleraar bij Tilburg University, uit hoe je AI en data kunt toepassen in de praktijk. “Grote maatschappelijke transformaties lijken achteraf simpel en logisch, maar zijn dat aan de voorkant nooit.” Akkermans concludeerde dat de grote verbouwing van Nederland vraagt om een Twin Technology-transitie. Ook gaf hij de zaal mee dat hoe eerder je de conditie weet, hoe beter je kunt bijsturen. “We willen naar condition-based maintenance. AI en data maken de transitie mogelijk naar de smart maintenance cycle” (zie figuur hieronder).
Vervolgens gaf Akkermans twee voorbeelden van transities in economische sectoren: in de hightech machinebouw (met voorbeelden van ASML, Vanderlande, Canon en Xerox) en in de infrastructuur (met voorbeelden van RWS, Prorail en Waterschappen), waarbij hij inzoomde op onderhoudsregiekamers, gebaseerd op goede conditiedata en AI-algoritmes. Hij sloot af met: “Wat we nodig hebben voor deze transitie is een mindset van creating beauty together, van renga-composities (kettingverzen). Zo krijg je een hele schakelketting waarmee je samen iets moois maakt. Die spirit – leren van elkaar en kijken naar het groter belang – wens ik ons allemaal toe. Dan moet het goed komen met die transitie.”
Professor Henk Akkermans
Panelgesprek: hoe gaan we de ambities realiseren?
Vervolgens was het tijd voor het panelgesprek met een aantal mensen die op verschillende manieren bijdragen aan realisatie van de NTS-ambities via de Actieagenda AI/Data. Deelnemers waren:
- Saskia Lensink (Programmamanager GPT-NL);
- Peter Verkoulen (Programmadirecteur van het Centre of Excellence for Data Sharing & Cloud en lid van de programmaraad van de KIA Digitalisering);
- Sagar Dolas (Neuromorphic Computing NL);
- Gert-Jan Vaessen (Invest NL en lid van de Programmaraad van de KIA Digitalisering);
- Hillen Oost (RVO);
- Sam Woldringh (NWO).
Zij vertelden onder meer hoe hun programma's of werkzaamheden bijdragen aan de realisatie van de Actieagenda, lichtten plannen voor de toekomst toe en lieten zien hoe er als gevolg van deze agenda al meer wordt samengewerkt – iets wat hard nodig is om de doelen te bereiken. Verder lieten zij zien waar mensen aan kunnen sluiten als zij ideeën hebben of een bijdrage willen leveren. Dit leverde inspiratie op voor nieuwe en aanvullende projecten, die hopelijk mensen uitnodigen om zich ook hiervoor in te gaan zetten.
Het panel, met van links naar rechts: Sam Woldringh, Saskia Lensink, Peter Verkoulen, Gert-Jan Vaessen, Sagar Dolas en Hillen Oost
Geloof in samenwerking
Peter Verkoulen stelde tijdens de paneldiscussie dat het bij de uitvoering van de Actieagenda niet alleen draait om technologie, er moet tegelijkertijd ook gewerkt worden aan businessmodellen en governance. “Het draait vooral om: hoe gaan we dit de komende jaren met z’n allen doen? In een internationale context, want we zijn als Nederland maar een klein landje in een groot Europees geheel.” Hij gelooft dat de samenwerking goed van de grond gaat komen, gezien de energie vanmiddag en de vele nieuwe gezichten die hij op het kick-off event ziet. “Het is vanmiddag géén ouwe jongens krentenbrood. Dus dat is fijn om te zien. Deze agenda leeft!” Saskia Lensink merkt ook dat partijen graag door willen en samen willen gaan bouwen. “We zien dezelfde uitdagingen en willen er samen de schouders onder zetten.”
Peter Verkoulen aan het woord
Sam Woldringh van NWO vertelt welke instrumenten er kunnen worden ingezet om de ambities uit de Actieagenda te realiseren. “NWO bevordert onderzoek van wereldklasse. En daar hoort ook onderzoek op AI, data en cloud bij. We werken ook heel veel samen met andere partijen en dat is nodig voor heel veel van de vraagstukken waar we voor staan. Dus wij hebben ook specifieke instrumenten waarbij je als onderzoeker kan samenwerken buiten de muren van academische kennisinstellingen. Met maatschappelijke partijen, met overheden, met het bedrijfsleven, met hogescholen. Een deel van die instrumenten die wij hebben die heel specifiek thematisch zijn, die kunnen wij wenden richting de ambities van de NTS en deze actieagenda. Daarnaast zijn er instrumenten als open competitie, de talentlijn en perspectief. En voor Future of Compute, waaronder Neuromorphic is er nog wel behoefte aan fundamentele kennisontwikkeling. Binnen het KIC (Kennis en Innovatie Convenant) zijn hier ook een aantal bottom-up instrumenten beschikbaar. De verwachting is dat wij die straks meer kunnen richten op de ambities van de NTS en de Actieagenda en dat wij gegeven die ambities ook gerichter en sneller instrumenten kunnen gaan uitzetten.”
Geloof in regierol Digital Holland
Gert-Jan Vaessen van InvestNL vertelde dat onderzocht wordt hoe GPT-NL op een Europese manier gefinancierd kan worden om het verder uit te bouwen naar een Europees Large Language Model. “Zo kunnen we het voor Europa behouden, kijkend naar de as van soevereiniteit.” Hij zei verder persoonlijk heilig te geloven in de missie van Digital Holland om ‘de boel bij elkaar te brengen’. “Het is bijna niet te doen om overzicht te hebben van wat hier allemaal in de zaal zit, wie welke rol heeft en dergelijke. Ik geloof in de regierol van Digital Holland, maak gebruik van die belangrijke schakelfunctie, zou ik iedereen hier willen adviseren.
Hillen Oost (RVO) sluit zich hierbij aan. Hij vult daarnaast aan dat talent van de toekomst ook mee moet worden genomen in het verhaal. “Kijk niet alleen naar geld en infrastructuur en ook naar de mensen die het moeten gaan doen – van onderzoek tot uitvoering.”
Feestelijke toost en fotomoment
Ottenheijm sluit de middag af met de volgende woorden: “Fijn dat jullie allemaal zijn gekomen om samen verder de koers te bepalen, elkaar te versterken en concrete stappen te zetten. Want Nederland zet vol in op een sterke, eerlijke en toekomstbestendige AI- en data-economie. Laten we samen de weg in slaan van wens naar werkelijkheid.”
Daarna was het tijd voor een feestelijke toost (met of zonder alcohol) en fotomoment, gevolgd door de afsluitende netwerkborrel, waar nieuwe contacten werden gelegd, bestaande relaties werden versterkt en nieuwe kansen werden ontdekt.
