Nederland heeft voor het eerst een Productiviteitsagenda opgesteld, die begin september naar de Tweede Kamer is gestuurd. Aanleiding is de stagnerende groei van de arbeidsproductiviteit, terwijl die groei juist cruciaal is voor de toekomst van de economie, welvaart en publieke voorzieningen. “De Nederlandse economie hoort nu nog bij de meest productieve ter wereld, maar de groei stagneert. In de afgelopen 10 jaar steeg de productiviteit nog maar met 0,4% per jaar, terwijl dit vroeger 1,5% was. Dat heeft grote gevolgen voor onze welvaart”, zegt minister Vincent Karremans van Economische Zaken, namens het Nederlandse kabinet opdrachtgever van de Productiviteitsagenda.
Zonder maatregelen komen wachttijden in de zorg, de kwaliteit van het onderwijs en onze veiligheid steeds meer onder druk te staan. De Productiviteitsagenda bevat plannen om Nederland productiever te maken, zodat we ook in de toekomst zorg, onderwijs en andere voorzieningen kunnen blijven betalen. Daarnaast biedt de agenda een antwoord op de krapte op de arbeidsmarkt en de vergrijzing. Meer productiviteit betekent dat ondernemers en werknemers hetzelfde werk sneller of makkelijker kunnen doen, of met dezelfde inzet juist meer kunnen bereiken. “Willen we goede zorg en onderwijs houden, dan moeten we nu zorgen dat bedrijven en instellingen slimmer kunnen werken en innoveren”, zei Karremans tijdens de presentatie van de Productiviteitsagenda.
Ga naar de Productiviteitsagenda
Maatregelen
De agenda bevat maatregelen op 5 gebieden die moeten zorgen voor meer productiviteit:
- Digitalisering en innovatie
- Concurrentie en minder regels
- Financiering van bedrijven
- Onderwijs en leven lang ontwikkelen
- Arbeidsmarkt
In dit artikel leggen we de focus op het eerste punt: digitalisering en innovatie, de belangrijkste motoren achter productiviteitsgroei. Het kabinet zet hierbij in op 4 punten:
- R&D-uitgaven verhogen
- Realisatie van een Nederlandse AI-fabriek
- Ondersteuning van het mkb bij digitalisering
- Opschaling van experimenten in de bouw en metaalsector.
Hieronder werken we deze vier plannen verder uit.
R&D-uitgaven verhogen naar 3 procent
Terwijl andere landen gericht investeren in technologie en economische weerbaarheid, blijft Nederland daarin achter. Momenteel wordt in Nederland 2,2% van het bbp in R&D geïnvesteerd – lager dan in koplopers zoals de VS en Zuid-Korea en ook dan onze buurlanden.
Het kabinet wil de R&D-uitgaven verhogen naar 3 procent. Daar schreven we eerder al dit bericht over. Dit is goed voor onze arbeidsproductiviteit. Door dingen slimmer te doen kunnen we meer waarde creëren met schaarse middelen zoals arbeid en kapitaal. Denk hierbij aan procesinnovatie, waarbij met hetzelfde aantal uren meer bereikt wordt, en productinnovatie waarbij nieuwe producten en diensten ontwikkeld worden. De overheid speelt hierin een aanjagende rol door randvoorwaarden te scheppen, samenwerkingen te stimuleren en knelpunten weg te nemen
Maatregelen waar het kabinet aan denkt zijn:
- Het verhogen van de R&D-investeringen van bestaande (mkb) bedrijven;
- Het faciliteren en opschalen van nieuwe R&D-intensieve bedrijven;
- Het verbeteren van het vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven.
Onder de negen acties vallen onder meer het verkennen van een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (naar voorbeeld van het Amerikaanse DARPA). AI Plan schreef er dit opiniestuk over met tips specifiek voor Nederland: https://aiplan.nl/nadi. Daarnaast gaat het om het oprichten van een R&D-lanceerplatform, het mobiliseren van 3 miljard euro, het vergroten van de experimenteerruimte voor R&D-intensieve start en scale-ups, een nationale investeringsinstelling en het verkennen van de toegevoegde waarde van innovatievouchers binnen het instrumentarium.
Nederlandse AI-fabriek
Naast het verhogen van de R&D-investeringen wil het kabinet randvoorwaarden realiseren voor een digitale infrastructuur. Het kabinet werkt aan de realisatie van een Nederlandse AI-fabriek in Groningen. Deze bestaat uit een AI-geoptimaliseerde supercomputer en een kenniscentrum. Zie: https://digital-holland.nl/nieuw...
De voorgestelde AI-fabriek richt zich op de ontwikkeling van en onderzoek naar AI-modellen en -toepassingen in onder meer de sectoren defensie/veiligheid, maakindustrie, energie, gezondheid en zorg en landbouw. De AI-fabriek faciliteert innovatieve toepassingen, baanbrekend onderzoek, de kennispositie op AI en het aantrekken en opleiden van talent.
Daarnaast wil het kabinet met de AI-fabriek de Nederlandse strategische positie binnen het Europese AI-ecosysteem versterken. Het trekt nieuw talent aan, zorgt voor meer banen en stimuleert de groei van de digitale sector in de regio Groningen en geeft invulling aan de wens voor een innovatief ecosysteem voor AI-onderzoek en innovatie.
Het kabinet is van plan 70 miljoen euro te reserveren voor de AI-fabriek. Daarnaast is een Europese cofinancieringsaanvraag bij het EuroHPC ingediend van 70 miljoen euro. De regio Groningen en Noord-Drenthe hebben maximaal 60 miljoen euro toegezegd. Deze maand wordt de beoordeling bekendgemaakt. Hierover zal het kabinet naar verwachting dit najaar de Kamer informeren.
Ondersteunen (mkb)-ondernemers bij digitalisering
Het kabinet verlengt de Europese Digitale Innovatie Hubs (EDIHs) tot en met 2028 en legt hierbij meer focus op de toepassing van kunstmatige intelligentie (AI) binnen het mkb. Ook zet het kabinet het Smart Industry-programma voort om de digitalisering van de Nederlandse maakindustrie verder te versnellen. Dit draagt bij aan de ambitie dat in 2030 minimaal 75% van het Nederlandse mkb geavanceerde digitale technologieën toepast. Deze maatregelen dragen bij aan een hogere arbeidsproductiviteit door bedrijven te ondersteunen bij digitalisering, waardoor processen efficiënter verlopen en er met dezelfde of minder mensen meer waarde wordt gecreëerd.
Het kabinet trekt – samen met de EU en provincies – extra middelen uit om de EDIHs met drie jaar te verlengen (tot en met 2028). De vijf EDIHs zijn voor innovatieve mkb-bedrijven een toegangspoort tot kennis en testfaciliteiten. De EDIHs bieden trainingen, voeren digitale scans uit en begeleiden bedrijven met innovatiecoaches. Zo helpen ze bij de implementatie van digitale technologieën. De focus komt te liggen op AI-toepassingen en cybersecurity – de twee digitale sleuteltechnologieën waarvoor onder regie van Topsector ICT momenteel actieagenda’s worden ontwikkeld. Het laatste nieuws hierover leest u hier: https://digital-holland.nl/livefeed-actieagenda
Daarnaast wordt de samenwerking tussen de hubs versterkt en wordt de aansluiting op landelijke programma’s en netwerken verbeterd. Hiermee wordt de ondersteuning voor mkb’ers toegankelijker en overzichtelijker en verder verbeterd. Binnenkort leest u hier een dubbelinterview met Tijs Koops, Programmamanager Internationalisering en innovatief mkb en Arthur Leijtens, Landelijk programma manager European Digital Innovation Hubs.
Op dit moment staat er een mkb-call voor digitale innovatie open van Topsector ICT. Het gaat om een call voor publiek-private samenwerking waarbij in totaal 4 miljoen euro subsidie beschikbaar wordt gesteld. Op deze pagina leest u er meer over: https://digital-holland.nl/nieuws/alles-over-de-topsector-ict-mkb-call-2025
Opschalen beleidsexperimenten
Het kabinet verkent of en hoe de beleidsexperimenten (Shaping the Future of Work) in de bouw- en metaalsector opgeschaald kunnen worden. De ambitie van dit plan is om mkb-bedrijven te ondersteunen bij het ontwikkelen en toepassen van arbeidsbesparende procesinnovaties in sectoren die essentieel zijn voor de klimaattransitie in de periode 2026 – 2031. Daarmee kan meer bereikt worden met minder mensen.
Eerder dit jaar is er een verkenning gedaan naar een landelijk opschalingsplan voor de beleidsexperimenten. Deze verkenning wordt momenteel verder uitgewerkt door het ministerie van Economische Zaken. Het kabinet beoordeelt op een later moment of dit plan in aanmerking komt voor financiering en op welke wijze. Het opschalingsplan omvat twee pijlers:
(1) een subsidieregeling voor regionale innovatieclusters, waarin mkb-bedrijven, kennisinstellingen en sociale partners samenwerken aan de implementatie van productiviteitsverhogende technologieën in tekortsectoren zoals bouw, techniek en industrie;
(2) een kenniscentrum dat fungeert als landelijk knooppunt voor kennisdeling, ondersteuning en opschaling van succesvolle innovaties.
Reactie Topsector ICT op Productiviteitsagenda
Frits Grotenhuis, directeur van Topsector ICT, stelt dat digitalisering en innovatie de grote motoren zijn achter productiviteitsgroei. “Zonder digitalisering stijgt de arbeidsproductiviteit nauwelijks meer, omdat mensen fysiek en mentaal maar een bepaalde grens hebben. We moeten slimmer werken in plaats van harder werken. Digitale technologieën, zoals AI, data-analyse en immersive technologies – denk aan VR en AR – zorgen dat mensen meer werk in minder tijd kunnen doen, met minder fouten. Robots en software kunnen routinetaken overnemen, waardoor medewerkers tijd overhouden voor taken die meer waarde toevoegen.”
Daarnaast stelt Grotenhuis dat nieuwe technologieën de productie sneller, goedkoper en flexibeler kunnen maken en dat met behulp van data analytics de besluitvorming verbetert. “Verder vergroten digitale vaardigheden de inzetbaarheid en wendbaarheid: werknemers die digitaal vaardig zijn, kunnen sneller schakelen en nieuwe technologie benutten.”
Over ontwikkeling en arbeidsmarkt
In de Nationale Technologiestrategie (NTS) wordt het grote tekort aan (hoogopgeleid) technisch geschoold personeel gezien als een van de belangrijkste bottlenecks om de digitale innovatie-ambities waar te kunnen maken. Naast dat er te weinig Nederlandse studenten worden opgeleid voor een carrière in de ICT, is er ook sprake van sterke internationale concurrentie, waardoor Nederlands én buitenlands talent moeilijk te behouden is.
Daarnaast speelt dat in het Nederlandse onderwijs weinig aandacht wordt gegeven aan valorisatie en ondernemerschap. Dit draagt ertoe bij dat het sterke Nederlandse onderzoek zich beperkt vertaalt in commerciële toepassingen.
Onlangs zijn de eerste Ontwikkelpaden ICT gepubliceerd door de overheid. Een belangrijke stap voor meer overzicht in functies, doorgroeimogelijkheden en passende opleidingen in de digitale sector. In dit artikel leest u er meer over: https://digital-holland.nl/nieuws/eerste-ontwikkelpaden-ict-live-paden-voor-cybersecurity-data-en-ai-volgen-snel
In dit artikel in AG Connect van Frits Grotenhuis en Pieter Moerman, directeur van Platform Talent voor Technologie leest u waarom er NU geïnvesteerd moet worden in digitaal talent.