De NWO Open Competitie Domein Wetenschap (ENW) – XS-regeling biedt alle onderzoekers met een PhD (inclusief postdocs) een zeldzame kans om risicovolle, maar potentieel baanbrekende ideeën te verkennen die mogelijk niet binnen traditionele financieringsprogramma’s passen. Met een maximaal budget van 50.000 euro en een korte looptijd (tot 12 maanden) is het XS-instrument ontworpen voor nieuwsgierigheidsgedreven, fundamenteel en speculatief onderzoek dat nieuwe richtingen kan openen. Zelfs als de uitkomsten onzeker zijn. Elk resultaat, positief of negatief, draagt bij aan de vooruitgang van de wetenschap.
Deze subsidie is zeer relevant voor de uitvoering van de twee actieagenda’s die tot stand zijn gekomen onder regie van Digital Holland: de Actieagenda AI/Data en de Actieagenda Cybersecurity Technologies. Dit instrument past namelijk bij vroeg-fase innovatie in AI, data en cybersecurity en het stimuleert samenwerking en experimenten. De regeling is snel en flexibel en versterkt de strategische positie van Nederland.
Meer over de XS-regeling
Digitale innovatie gedijt op durf en creativiteit en dat is precies wat de XS-regeling ondersteunt. Of het nu gaat om het testen van een gewaagd idee, het ontwikkelen van een nieuwe methode of het verkennen van een onverwachte verbinding tussen fundamentele en toegepaste informatica: het XS-programma biedt een laagdrempelige omgeving met veel vrijheid om dit mogelijk te maken.
Het beoordelingsproces is snel, eerlijk en transparant. Aanvragers beoordelen zelf de voorstellen van anderen binnen hetzelfde cluster. Het proces is anoniem, waardoor de beoordeling volledig gericht is op de kwaliteit van de ideeën, niet op namen of affiliaties.
Er zijn drie indienmomenten per jaar: januari, april en september. Er wordt gekeken naar twee criteria:
- Is het idee gedurfd, origineel en potentieel transformerend?
- Kan het overtuigend worden uitgevoerd binnen 12 maanden voor 50.000 euro?
Het budget kan vrij worden besteed. Denk aan en bijdrage van een promovendus of postdoc, apparatuur, rekenfaciliteiten, reizen of studentassistentie.
Wanted: meer voorstellen vanuit informatica!
In recente rondes zijn relatief weinig voorstellen uit de informatica en wiskunde ingediend of gehonoreerd. Toch maken beide disciplines expliciet deel uit van de zes wetenschapsgebieden die worden beoordeeld binnen het cluster Physical and Exact Sciences, en die kunnen deelnemen aan de XS-financieringsregeling. Dit is het moment om die trend te doorbreken.
Door meer kwalitatief hoogwaardige voorstellen uit de informatica in te dienen, kan Nederland de zichtbaarheid van informatici in de open competitie van NWO versterken. Daarnaast worden informatica-ideeën zo beoordeeld door vakgenoten die de waarde van die ideeën begrijpen. Tot slot kunt u zo helpen de creatieve kracht van de informatica voor wetenschappelijke doorbraken aan te tonen.
Wie kan aanvragen?
Elke onderzoeker met een PhD (inclusief postdocs en hoogleraren) die gedurende een betaalde aanstelling heeft, komt in aanmerking. Per ronde kan iedere onderzoeker één voorstel indienen. Onderzoekers die aan de direct voorafgaande ronde hebben deelgenomen, moeten een ronde overslaan.
De oproep van 2026 bevat een speciale maatregel om de genderbalans binnen het domein Wetenschap (ENW) te verbeteren. Er is extra budget beschikbaar gesteld om aanvullende XS-voorstellen van vrouwelijke onderzoekers te ondersteunen.
Tips en tricks
Veel succesvolle grotere NWO-projecten zijn begonnen als XS-verkenningen. Het is altijd nuttig om te leren van eerdere succesvolle aanvragers. Binnen de informatica hebben bijvoorbeeld Ben van Werkhoven (Leiden, toegekend in 2025), Deniz Iren (Open Universiteit, 2024), Esam Ghaleb (MPI Psycholinguïstiek, Nijmegen, 2025), Marco Zuñiga Zamalloa (TU Delft, 2021), Anahita Jamshidnejad (TU Delft, 2019) en Ivano Malavolta (VU, 2019) recent een OC XS-subsidie ontvangen en zij delen graag hun ervaringen. U kunt met hen in contact komen via het mailadres enw-xs@nwo.nl.