Uit de flitspeiling AI-verordening van Motivaction International in opdracht van het ministerie van Economische Zaken blijkt dat de kennis over en voorbereiding op de komst van de Europese AI-verordening (ook wel AI Act geheten) achterblijft. De belangrijkste bepalingen van deze verordening gaan in op 2 augustus 2026.
In deze peiling werd onderzoek gedaan naar de bekendheid, toepassing en houding ten opzichte van de AI Act onder zowel ontwikkelaars als gebruikers van AI-systemen. De volgende onderzoeksvragen worden beantwoord:
• Kennen ontwikkelaars en gebruikers de AI-verordening?
• Als ze de AI-verordening kennen, weten ze dan welke regels en verplichtingen voor hen gelden?
• Wat is de houding van ontwikkelaars en gebruikers ten opzichte van de AI-verordening?
• Wat doen ze al op dit gebied?
Inhoud en verplichtingen vaak onbekend
De (inhoud van de) AI-verordening is nog niet bij iedereen even goed bekend. Met name onder de gebruikers, maar ook onder ontwikkelaars is er ruimte voor verbetering van de bekendheid van de (inhoud van de) verordening. Zo’n 72% van de ontwikkelaars heeft van de AI Act gehoord, waarvan 23% naar eigen zeggen ook goed weet wat deze inhoudt. Bij gebruikers ligt de bekendheid lager: 39% hoorde weleens van de AI-verordening, en 7% daarvan kent naar eigen zeggen de inhoud ook goed.
Verder blijkt uit de peiling dat de verplichtingen uit de AI-verordening nog niet alom bekend zijn: slechts drie op de tien respondenten is hier bekend mee en kent naar eigen zeggen de meeste of alle verplichtingen. Ontwikkelaars zijn hierbij vaker (47%) op de hoogte van de verplichtingen uit de AI-verordening dan gebruikers (18%). Bijna de helft (46%) van de gebruikers is helemaal niet bekend met de verplichtingen van de AI-verordening.
Vier risicocategorieën
De Europese AI-verordening deelt AI-systemen in op basis van het risico dat zij vormen voor mensen en de samenleving. Er zijn vier risicocategorieën, elk met eigen regels en verplichtingen:
1) Onaanvaardbaar risico (verboden AI)
AI-toepassingen die een onaanvaardbare bedreiging vormen voor fundamentele rechten. Deze zijn verboden in de EU.
2) Hoog risico
AI-systemen die grote impact kunnen hebben op veiligheid, gezondheid of grondrechten. Deze zijn toegestaan, maar alleen onder strenge voorwaarden.
3) Beperk risico
AI-systemen waarbij transparantie vereist is, zodat gebruikers weten dat ze met AI te maken hebben, zoals chatbots en virtuele assistenten, AI die teksten, beelden of video’s genereert (zoals deepfakes) en emotieherkenning in bepaalde contexten.
4) Minimaal of geen risico
Het grootste deel van de huidige AI-toepassingen valt hieronder. Er gelden geen nieuwe wettelijke verplichtingen.
Bovengenoemde risicocategorieën uit de verordening zijn nog niet bekend bij iedereen: 31% geeft aan de (meeste) risicocategorieën te kennen. Ook hierbij geldt dat ontwikkelaars beter bekend zijn met de risicocategorieën dan gebruikers (47% vs. 19%). Bij gebruikers weet bijna de helft (49%) helemaal niets over deze categorieën.
Maatregelen blijven achter
Meer dan de helft van de ontwikkelaars denkt dat de AI-verordening gevolgen heeft voor hun bedrijf (56%). Gebruikers verwachten vaker geen gevolgen (44%) dan ontwikkelaars (30%), een kwart (25%) van hen weet niet of de verordening gevolgen heeft. Hoewel een deel van de ontwikkelaars en gebruikers al stappen zet in de uitvoering, blijft uitvoering van de verordening, met name onder gebruikers, nog achter.
Onder degenen die verwachten dat de AI-verordening gevolgen heeft voor hun bedrijf, heeft 43% van de ontwikkelaars al eerste stappen gezet en 35% zich volledig voorbereid. Onder gebruikers liggen deze cijfers een stuk lager: 27% heeft de eerste stappen inmiddels gezet en slechts 14% is volledig voorbereid. Eén op de tien ontwikkelaars (11%) en een kwart (25%) van de gebruikers zetten nog helemaal geen stappen om de AI-verordening na te leven. Daarnaast weten gebruikers vaker (34%) niet of er stappen zijn gezet dan ontwikkelaars (11%).
Lastige onderdelen
De top drie lastige onderdelen voor ontwikkelaars zijn:
- menselijk toezicht (32%);
- risicobeoordeling en –management (29%)
- transparantievereisten (29%).
Voor gebruikers bestaat de top 3 lastige onderdelen van de AI-verordening uit:
- risicobeoordeling en –management (28%);
- databeheer en datakwaliteit (28%);
- menselijk toezicht (25%).
Behoefte aan meer informatie en training
De grootste behoefte om (beter) te kunnen voldoen aan de AI-verordening is algemene informatie (31 procent van zowel de ontwikkelaars als gebruikers noemden dit). Daarnaast hebben vooral ontwikkelaars behoefte aan trainingen of workshops georganiseerd door de overheid (24%).
Een kwart (27%) van de ontwikkelaars en een vijfde (21%) van de gebruikers zoekt informatie over de AI-verordening bij hun werkgever. Daarnaast wordt ook de website rijksoverheid.nl relatief vaak gebruikt door ontwikkelaars en gebruikers (respectievelijk 22% en 19%).
Zowel ontwikkelaars áls gebruikers verwachten voornamelijk informatie te ontvangen van de Rijksoverheid (resp. 46% en 67%). Daarnaast wordt er van brancheorganisaties (resp. 29% en 34%) en toezichthouders (resp. 29% en 26%) verwacht dat zij informatie over de AI-verordening verstrekken.
Obstakel voor innovatie
De respondenten hebben over het algemeen een positieve houding ten opzichte van de AI-wetgeving. Zeven op de tien (68%) ontwikkelaars en negen op de tien (88% en 87%) gebruikers vinden de AI-wetgeving belangrijk voor het veilig gebruiken en ontwikkelen van AI. Ondanks dat een grote meerderheid een positieve houding heeft richting de AI wetgeving, ziet een deel het ook als obstakel voor innovatie; één op de drie (36%) ontwikkelaars en één op de acht (12%) gebruikers vindt dat AI-wetgeving innovatie in de weg staat.